سیستم حفاظت حریق چیست و چگونه عمل می‌کند؟

در زندگی روزمره، چه در خانه و چه در محیط‌های کاری، همیشه این احتمال وجود دارد که یک اشتباه کوچک باعث ایجاد آتش‌سوزی شود. به همین دلیل، فناوری‌های جدید به کمک انسان آمدند تا از بروز آتش‌سوزی جلوگیری یا در صورت وقوع بتوانند آن را سریع کنترل کنند. یکی از مهم‌ترین این فناوری‌ها سیستم‌های حفاظت یا که در ادامه درباره آن‌ها به صورت توضیح می‌دهیم.

سیستم حفاظت حریق چیست؟ 

سیستم حفاظتی حریق مجموعه‌ای از تجهیزات و روش‌های مهندسی‌ست که با هدف جلوگیری از آغاز آتش، تشخیص سریع آن (سیستم اعلام حریق) و در نهایت کنترل و خاموش کردن آن (سیستم اطفا حریق) طراحی شدند. این سیستم‌ها با استفاده از فناوری‌های متفاوت، می‌توانند محیط را از نظر وجود دود، افزایش دما یا نشت گاز بررسی و در صورت لزوم هشدار امنیتی صادر کنند. 

بیایید کمی بیشتر وارد جزئیات شویم و به بررسی مهم‌ترین اجزای سیستم‌های ضد حریق و فناوری‌های استفاده شده در آن‌ها بپردازیم.

معرفی سیستم اعلام حریق

اولین و مهم‌ترین بخش یک سیستم حفاظت حریق، بخش «تشخیص و اعلام حریق» است. این قسمت شامل دتکتورها یا آشکارسازهایی‌ست که در نقاط مختلف ساختمان نصب شده و توانایی تشخیص دود، حرارت یا گازهایی مانند مونوکسید کربن را دارند. زمانی که شرایط غیرطبیعی تشخیص داده شود، دستگاه به صورت خودکار از طریق آژیر و فلاشرها هشدارهای صوتی و نوری ایجاد کرده تا افراد سریعا محیط را ترک کنند و اقدامات اولیه صورت گیرند.

برای افزایش سطح ایمنی و عملکرد بهتر سیستم‌ها، با استفاده از تجهیزات ارتباطی مخصوص یک پل ارتباطی بین سیستم اعلام و اطفا حریق ایجاد می‌کنند. به این شکل در صورد فعال شدن آژیرها، سیگنال حریق به سیستم اطفا نیز ارسال می‌شود تا اقدامات ایمنی جهت کنترل حریق تا رسیدن نیروهای آتش‌نشانی انجام پذیرد.

انواع سیستم اعلام حریق

انواع سیستم اعلام حریق به دو دسته تقسیم می‌شود:

1. متعارف (Conventional): در سیستم‌های متعارف، ساختمان به چندین زون یا ناحیه تقسیم می‌شود. زمانی که در یک ناحیه وجود حریق شناسایی شود، پنل مرکزی تنها می‌تواند اعلام کند که حریق در کدام زون رخ داده است، اما محل دقیق آن مشخص نمی‌شود. این نوع سیستم بیشتر در ساختمان‌های کوچک یا متوسط استفاده می‌شود و هزینه نصب پایین‌تری دارد.
2. آدرس‌پذیر (Addressable): در سیستم‌های آدرس‌پذیر، هر دتکتور یا شستی دارای یک آدرس مخصوص است تا هنگام وقوع آتش‌سوزی، محل دقیق حادثه روی پنل کنترل مشخص باشد. این سیستم‌ها دقت عمل بسیار بالایی دارند و برای ساختمان‌های بزرگ، بیمارستان‌ها، مجتمع‌های تجاری و پروژه‌های صنعتی مناسب هستند.

معرفی سیستم اطفا حریق

پس از مرحله اعلام خطر، باید حریق به وجود آمده را تا رسیدن آتش نشانی کنترل و مهار کرد. سیستم اطفای حریق دومین بخش اصلی یک سیستم حفاظت حریق است که بسته به نوع مواد قابل اشتعال از روش‌های مختلفی برای خاموش کردن آتش استفاده می‌کند. در بسیاری از ساختمان‌ها، اسپرینکلرها رایج‌ترین ابزار مهار آتش هستند؛ این تجهیزات اغلب در سقف نصب شده و زمانی که دمای محیط از حد مشخصی بالاتر می‌رود، فعال شده و آب را روی محل آتش تخلیه می‌کنند.

البته استفاده از آب برای همه‌جا مناسب نیست؛ برای مثال در دیتاسنترها، کارخانه‌ها یا محیط‌های صنعتی خاص، به جای آب از گازهای خاموش‌کننده یا فوم استفاده می‌شود. 

انواع سیستم اطفا حریق

انتخاب نوع سیستم اطفا به نوع ماده قابل اشتعال، کاربری محل و سطح خطر بستگی دارد. در ادامه رایج‌ترین سامانه‌های اطفای حریق را توضیح می‌دهیم.

سیستم اطفای حریق آبی

سیستم اطفا حریق آبی یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین روش‌های حفاظت حریق در ساختمان‌ها و صنایع به شمار می‌رود. این سیستم شامل اسپرینکلرهای اتوماتیک است که پس ازدریافت سیگنال حریق یا تشخیص افزایش دما، فعال شده و آب را مستقیما روی آتش تخلیه می‌کند.

سیستم اطفا حریق گازی

در این نوع سیستم حفاظت حریق، به جای آب از گازهای پاک و بی‌اثر برای خاموش‌کردن آتش استفاده می‌کنند. این گازها با کاهش اکسیژن محیط یا متوقف‌سازی واکنش‌های شیمیایی آتش عمل می‌کنند. سیستم‌های گازی مانند FM200، Novec1230 و CO₂ برای فضاهای حساس شامل اتاق سرور، دیتاسنتر، اتاق برق و موزه‌ها کاربرد دارند؛ زیرا هیچ‌گونه آسیب به تجهیزات الکترونیکی یا اسناد مهم وارد نمی‌کنند. سرعت عملکرد بالا و عدم باقی‌گذاری پسماند، از مزایای مهم این سیستم است.

سیستم اطفا حریق پودری

در سیستم‌های پودری با استفاده از پودرهای شیمیایی مخصوص، واکنش سوختن را متوقف و حریق را خنثی می‌کنند. این سیستم نسبت به سایر روش‌های حفاظت حریق، توانایی بالایی در کنترل آتش‌سوزی‌های کلاس B (مایعات قابل اشتعال) و C (گازها) دارد. پودر اطفاء پس از تخلیه، سطح شعله را کامل می‌پوشاند و با قطع واکنش زنجیره‌ای، آن را خاموش می‌کند. سیستم‌های اطفا حریق پودری برای انبارهای مواد شیمیایی، پمپ‌بنزین‌ها، صنایع خودروسازی و سوله‌های صنعتی مناسب هستند، هرچند که پس از فعال‌سازی به پاک‌سازی گسترده نیاز دارند.

سیستم اطفا حریق فومی

در سامانه فومی، یک ماده کف‌ساز به همراه آب روی سطح مواد مشتعل تخلیه شده و با ایجاد یک لایه ضخیم کف، مانع رسیدن اکسیژن به آتش می‌شود. این روش از مؤثرترین سیستم‌های حفاظت حریق برای آتش‌سوزی‌های مرتبط با مایعات قابل اشتعال مانند بنزین، نفت یا الکل است. سیستم فومی در پتروشیمی‌ها، انبارهای مواد سوختی، پالایشگاه‌ها و فرودگاه‌ها کاربرد زیادی دارد. 

سیستم اطفا حریق دستی (کپسول)

کپسول‌های آتش‌نشانی بخشی مهم و اولیه از هر سیستم حفاظت حریق هستند که برای مقابله با آتش در مراحل ابتدایی طراحی شدند. این کپسول‌ها در انواع مختلف پودری، آبی، فومی و CO₂ عرضه می‌شوند و نحوه استفاده از آن‌ها ساده است. اگرچه این سیستم اتوماتیک نیست، اما در جلوگیری از گسترش اولیه آتش نقش حیاتی دارد و می‌تواند قبل از رسیدن نیروهای امدادی از خسارت گسترده جلوگیری کند.

سیستم توزیع آب و تهویه 

 برای اینکه سیستم اطفای حریق بتواند درست عمل کند، نیاز به یک شبکه منظم و قابل اعتماد برای انتقال آب (یا فوم و گاز) دارد. لوله‌کشی‌ها، پمپ‌های آتش‌نشانی و شیرهای ایمنی همگی بخشی از این شبکه هستند و نقش مهمی در رساندن آب با فشار مناسب به نقاط مختلف ساختمان دارند.

در کنار این موارد، سیستم تهویه و کنترل دود نیز یکی از اجزای بسیار حیاتی یک سیستم حفاظت حریق محسوب می‌شود. در بسیاری از آتش‌سوزی‌ها، دود عامل اصلی مرگ افراد است؛ سیستم‌های تخلیه دود با خارج کردن دود و گازهای سمی، مسیر خروج را امن‌تر و خسارات را به شکل قابل توجهی کاهش می‌کنند.

کلام پایانی

در مجموع دریافتیم که سیستم حفاظت حریق ترکیبی از سامانه‌های مختلف برای تشخیص و کنترل آتش‌سوزی است. از آنجا حادثه خبر نمی‌کند، نصب سیستم‌های ایمنی به ما در جلوگیری از گسترش آتش و کاهش خطرات احتمالی کمک می‌کند و باعث افزایش ایمنی محیط می‌شود.

شما می‌توانید انواع تجهیزات اعلام و اطفای حریق را کویپیکت تهیه و خریداری کنید. برای دریافت مشاوره رایگان در این خصوص، درخواست خود را ثبت کنید.